أبو علي سينا
ديباچه 21
النجاة من الغرق في بحر الضلالات
در تيمائوس ياد شده به كنار گذارده است . پس پيشرفت انديشهء أرسطو وگسترش آن را كه مىخواهند پايگاههاى آن را نشان دهند در بنياد دستگاه فلسفي أو چندان نشانى ندارد . دفتر آلفا بخش پيشين متافيزيك است وديباچهء آن ودر آن روش پندارشناسى ياد كسوگرافى نوينى گرفته شده كه در نگارشهاى بزرگ ديگر أو هم ديده مىشود بدينگونه كه انديشهء پيشنيان ياد گردد وكوشش شود كه با زبان وواژههاى خود أو گفته شود كه آن انديشه نمونه وشالودهاى بيش نيست واز پيش نمايانندهء انديشهء خود أو است . أو در آن مىكوشد تا برساند كه واژهها ومسائلي شالودهريزى شده ودشواريهايى با آنها ببار مىآيد وبا گزارش اين انديشهها وآوردن تاريخ آنها هرگز آنچه را كه خود مىخواهد كه بنياد گذاردن دانش مبادى نخستين باشد فراموش نمىكند واز ان انديشهها آن اندازه بررسى مىكند كه در كاوش خود سودمند باشد ونمىخواهد خود را در سنجش آنها سرآمد نشان دهد ، بلكه با ياد كردن آنها به نتيجههاى استوارى برسد وبررسى از آنها را تا آن اندازه در خور مىداند كه انديشهء خويش را با سنجش با آنها ، از دشواريها وخردهگيريهايى كه شايد با آنها روبرو گردد دور بدارد . پس گزارش أو از آنها با خردهگيرى وسنجش آنها همراه است . گاهى گزارش أو چندان روشن نيست وفيلسوفان گذشته را از خرد وآزمايش دور مىداند . اين دفتر تاريخ دستگاههاى فلسفي يونانيان را از تالس تا أفلاطون به ما نشان مىدهد . ابن رشد در آغاز تفسير دفتر لام ( 1397 - 1398 ) سخنى دارد كه بوئيژ در مجلد چهارم ( ص 58 ) از روى حاشيهء نسخهء ليدن دوباره آن را آورده است . در ان آمده است كه : چون در شناخت سببها وعلتها بايستى شمارهء جنسهاى نخستين آنها را دريافت وبا آنچه پيشينيان در اين باره گفتهاند آشنا بود ؛ از اين روى أو در دفتر آلفا گفتار آنان را نشان داد ، وگفت كه علتها چهارند ، ودليل آورد كه اگر به سخن آنان درست بنگريم جز چهار سبب نمىيابيم . سپس گفتهء آنان را به ويژه آنان كه الهىاند دربارهء سببهاى هستىها ، آورده نه آنان كه طبيعي هستند ، چون كه در دانش طبيعي سخنان آنها را ياد كرده است . آنان همانها هستند كه مبادى وبنيادها را شمارها واندازههاى رياضى مىدانند وأو در اين دفتر آلفا اندكى با آنها